zoeken

COVID-19

COVID-19

De COVID-19 crisis is 

  • Niet alleen een gezondheidscrisis voor miljarden mensen wereldwijd (meer dan 5 miljoen doden - volgens The Economist zelfs meer dan 17 miljoen doden), maar ook
  • Een enorme kost voor de maatschappij 
  • Een levensbedreigende crisis voor diverse sectoren, denk maar aan luchtvaart, toerisme, horeca en events, cultuur, non-food detailhandel en commercieel vastgoed 
  • Maar ook een reuzengrote opportuniteit voor organisaties  
    • Die deze crisis niet enkel "trachten te overleven" 
    • Maar die van de transitie naar de nieuwe normaal gebruik maken om hun identiteit, bedrijfscultuur, bedrijfsprocessen en strategie (soms wel fundamenteel) te herzien zodat zij bij de exit uit deze COVID-19 crisis beduidend sterker staan. Dit met in gedachten de stelling van Albert Einstein: "in the midst of every crisis, lies great opportunity" 

Het idee om een gestructureerde blog bij te houden over COVID-19 ontstond in maart 2020 in de context van mijn twee professionele passies:
- VINA MUNDI waar vanaf maart 2020 diverse initiatieven moesten worden opgestart om in te spelen op deze crisis (zie o.a. de blog "Wijntrends voor 2021")    EN
- STONE CONSULT waar een gestructureerde aanpak (gebaseerd op best practices in de meest performante groepen)  wordt aangeboden aan die bedrijven die de noodzakelijke maatregelen willen identificeren én implementeren om bij de exit uit deze crisis het volledige potentieel van het bedrijf te kunnen realiseren. 

Deze blog is opgesplitst in

  • De drie deelaspecten die optimaal dienen gecombineerd te worden om dit virus op wereldschaal te kunnen beheersen:
    • Een wereldwijd vaccinatieprogramma
    • Een voldoende groepsimmuniteit
    • Een draaiboek om én gezondheid én heropening van onze economie aan te sturen 
  • Een aantal bekommernissen over de wijze waarop de België en Europa deze crisis aanpakt
  • De 5 noodzakelijke shifts in onze gezondheidssystemen om de bevolking én de economie te beschermen tegen de huidige én toekomstige pandemieën 
STATUS UPDATE (vanaf juni 2021 worden enkel updates gepubliceerd wanneer er belangrijke events zijn) 
dd 28 november, 2021.

 

1.  DE DRIE DEELASPECTEN die optimaal dienen gecombineerd te worden

Op vandaag beseft iedereen (met voortschrijdend inzicht) dat een COVID-19 besmetting een belangrijke impact kan hebben:

  • Positief is dat zowat 40% van de besmette personen geen symptomen vertoont. Het is opvallend dat vaak personen jonger dan 50 uit deze groep die géén symptonen vertoonden plots neurologische problemen krijgen, onder meer beroertes. Voor veel patiënten onder de 50 was een beroerte (met dikwijls blijvende schade tot gevolg) het eerste COVID-19 symptoom.
  • Personen met milde of gematigde symptonen kunnen ernstige letsels vertonen aan
    • De longen, 
    • Het hart  [ littekenweefsel in het hart veroorzaakt hartritmestoornissen met als gevolg een oncomfortabel gevoel maar ook een verhoogd risico op een hartaanval ]   en
    • De hersenen  [ 20% tot 50% (volgens deze studie van 236 000 COVID-19 patiënten 34%) van deze personen blijken een psychiatrische of neurologische stoornis over te houden aan COVID-19 (zoals angstaanvallen, stemmingsstoornissen, slapeloosheid, depressie en/ of PTSD) ] 
  • "Those who recover can suffer complications for months or even longer. It still has the potential to be very harmful in terms of long-term consequences for many people." Deze langetermijngevolgen van COVID-19, ook wel "Long COVID" genoemd, komen het meest voor bij jongeren: 40% is jonger dan 35. 
  • Personen met ernstige symptomen (meestal opname op intensieve zorgen) hebben meestal bijkomend een zéér lange revalidatie nodig   
  • En natuurlijk het risico op overlijden. 

Omdat we, tot we het COVID-19 virus op wereldschaal kunnen beheersen, regelmatig geconfronteerd zullen worden met een aantal lokale opstoten dient de aanpak voldoende pragmatisch te zijn: (1) De aanpak dient de gezondheid van de bevolking veilig te stellen zonder de economie onnodig te schaden en (2) De aanpak dient bovendien helder, eenvoudig én vol te houden zijn. 

Deze beheersing van het virus op wereldschaal zou volgens experten een optimale combinatie vereisen van drie deelaspecten, namelijk (1) een wereldwijd vaccinatieprogramma, (2) groepsimmuniteit en (3) een "optimaal" draaiboek dat én gezondheid én de heropening van de economie verzoent. Ieder van deze aspecten wordt in onderstaande punten dieper uitgewerkt.

1.1.   DE ENIGE ECHTE OPLOSSING IS EEN WERELDWIJD VACCINATIEPROGRAMMA

Dit is een project met twee belangrijke STAPPEN:

  • De eerste stap: de certificatie van een vaccin
    • De meeste vaccinologen dachten dat voor de certificatie van een vaccin 18 maanden (Q3 2021) een extreem uitdagende timing was (het record tot dusver is 48 maanden voor de ontwikkeling van het bofvaccin). In werkelijkheid ging het echter veel vlugger.
    • Daar een correcte afweging tussen snelheid van certificatie en veiligheid van het vaccin natuurlijk zeer belangrijk is, dienen een aantal stappen doorlopen te worden voordat een certificatie kan verkegen worden:
      • Preklinisch onderzoek in de proefbuis en op dieren 
      • Klinische studies op mensen: 
        • "Fase 1": op een kleine groep mensen
        • "Fase 2" op een groep van > 1000 vrijwilligers 
        • "Fase 3" op tienduizenden personen 
      • Certificatie door de betrokken overheden
  • Eenmaal een vaccin gecertifieerd is dient de tweede stap geimplementeerd te worden, nl de productie van voldoende vaccins en de vaccinatie van zéér vele (op wereldschaal miljarden) mensen.  

1.1.1.  De VACCINS (en virusremmers): 

  • Pfizer:
    • De EC heeft dit vaccin op 21 december goedgekeurd 
    • Kost 12.00 €/ dosis
    • Een "mRNA" vaccin. Dit is een nieuwe technologie die genetisch materiaal (genaamd messenger-RNA) gebruikt om de lichaamseigen cellen effectief om te zetten in vaccinfabrieken. Het grote voordeel van een mRNA vaccin is dat het snel aanpasbaar is om in te spelen op nieuwe mutaties.
    • Het dient steeds op -80° bewaard te worden 
  • Moderna: 
    • De EC heeft dit vaccin goedgekeurd op 6 januari (de US reeds op 18 december) 
    • Kost 18.00 €/ dosis
    • Dit is, net als het Pfizer vaccin, een "mRNA" vaccin. Dit is een nieuwe technologie die genetisch materiaal (genaamd messenger-RNA) gebruikt om de lichaamseigen cellen effectief om te zetten in vaccinfabrieken. Het grote voordeel van een mRNA vaccin is dat het snel aanpasbaar is om in te spelen op nieuwe mutaties.
    • Het dient steeds op -20° bewaard te worden (Moderna heeft > 10 jaar gewerkt op een techniek om het vaccin stabieler te maken bij minder lage temperaturen) 
  • AstraZeneca: 
    • De EC heeft dit vaccin goedgekeurd op 29 januari (de UK reeds op 30 december).
    • Kost 1.78 €/ dosis
    • Dit is een "virale vector" vaccin (een onschuldig virus wordt in het lichaam geïnjecteerd)
    • Dit vaccin kan gewoon in de koelkast bewaard worden
  • Jansen Pharmaceutica:
    • De EC heeft dit vaccin goedgekeurd op 11 maart (de US heeft reeds op 27 februari) 
    • Dit is (net als het AstraZeneca vaccin een "virale vector" vaccin (een onschuldig virus wordt in het lichaam geïnjecteerd)
    • Kost 8.50 €/ dosis
    • Dit vaccin kan gewoon in de koelkast bewaard worden
  • De voornaamste andere vaccins (ten dele nog in ontwikkeling) zijn: CureVac, Sanofi/ GSK, Novavax en Valneva.
  • Virusremmers kunnen een COVID-19 besmetting afremmen:
    • In juni 2020 werd Remdesivir goedgekeurd; dit bleek echter niet te werken
    • Molnupiravir (van Merck) blijkt effectiever the zijn (het halveert de kans op hospitalisatie en overlijden van patiënten met milde tot matige corona én een onderliggend risico). 

1.1.2.  DÉ UITDAGING VOOR DIT WERELDWIJD VACCINATIEPROGRAMMA

Goed verwoord in dit opiniestuk op Project Syndicate: 

  • Zolang het virus zich repliceert, krijg je onvermijdelijk mutaties die
    • De bestaande groepsimmuniteit kunnen teniet doen 
    • Véél dodelijker kunnen zijn
    • Minder vatbaar kunnen zijn voor de bestaande vaccins
  • Zolang de grenzen half-open zijn zal het virus in al zijn mutaties over de ganse wereld reizen
  • In feite zijn er dus twee opties:
    • OF EEN GECOORDINEERDE SNELLE WERELDWIJDE AANPAK: i.e. het virus (en zijn mutaties) op een gecoördineerde wijze wereldwijd bestrijden zodat het virus geen kans heeft of mutaties te ontwikkelen die aan de groepsimmuniteit ontsnappen
    • OF EEN NATIONALE AANPAK: i.e. alle grenzen sluiten en elk land het virus op zijn eigen grondgebied laten uitroeien
  • De huidige aanpak met een nationale aanpak gecombineerd met een half-open grenzen beleid lijkt gedoemd om te mislukken:
    • De rijke landen zullen erin slagen het merendeel van de bevolking te vaccineren 
    • De arme landen zullen het zich niet kunnen veroorloven om hun bevolking te vaccineren
    • Het onvermijdelijke gevolg is dat de bevolking van de rijke landen voortdurend opnieuw zal besmet worden met nieuwe mutaties die zullen ontstaan in de arme landen en van daaruit zullen geïmporteerd worden. Het feit dat vele politieke overheden in de rijke landen geneigd zijn om een jojo beleid te voeren (om hun kiezers zo snel mogelijk te kunnen melden dat het "nieuwe normaal" er is) verhoogt dit risico significant.  

DUS, daar (1) zo'n wereldwijde aanpak onhaalbaar lijkt en daar (2) de huidige nationale aanpak niet effectief is, zullen we volgens epidemiologen (volgens Nature 89% van een 100-tal bevraagde epidemiologen) in een endemie geraken: COVID-19 zal nog dodelijk zijn, maar allicht niet meer voor tienduizenden personen per jaar. Dan zal

  • De bevolking aangemoedigd worden om zich te laten vaccineren met hopelijk "betere" vaccins die het risico op ernstige ziekte verminderen, óók na besmetting door ongekende toekomstige mutaties. Dit om te vermijden dat outbreaks met virussen met de ontsnappingsmutatie (zoals in Manaus) eender waar in de wereld een enorme overbelasting van de gezondheidssystemen kunnen veroorzaken én snel kunnen geëxporteerd worden naar andere regio's.
  • De politiek voor een harde beslissing staan over wat aanvaardbaar is 
    • Zowel op het vlak van de capaciteit van de ziekenhuizen voor COVID-19 (om hen toe te laten om ook de niet-COVID-19 behandelingen op een professionele wijze te doen) en 
    • Als op het vlak van het aantal doden
      • Hoeveel doden vindt de politiek aanvaardbaar voor een terugkeer naar het "nieuwe normaal"? Doden bij een steeds "jongere" groep van personen met meestal onderliggende gezondheids issues.
      • Het objectief gesteld mbt verkeersveiligheid (enkele honderden doden) lijkt zéér onrealistisch. Allicht zal de politiek vrede moeten nemen met een aantal duizenden doden per jaar.   

1.1.3.  EEN EERSTE EXTRA UITDAGING: MUTATIES VAN HET VIRUS

  • Mutaties van het virus: 
    • Mutaties kunnen o.a. impliceren dat
      • Het virus besmettelijker wordt (en dus bottom-line meer slachtoffers zal eisen en het gezondheidssysteem makkelijker zal overbelasten)
      • Het virus dodelijker wordt 
      • Het virus een 'ontsnappingsmutatie' ontwikkelt die
        • De mogelijkheid verhoogt dat het virus kan blijven muteren op een manier die vaccins gradueel minder effectief maakt en dat
        • Vaccin-fabrikanten snel en herhaaldelijk booster-schots moeten ontwikkelen om met deze nieuwe mutaties om te gaan
    • De Alpha (Britse) mutatie:
      • Midden december 2020 ontdekt in de UK een nieuwe mutatie van het virus ontdekt die beduidend  (+/- 50%) besmettelijker (en dus dodelijker) is. 
      • Deze Britse mutatie is +/- 50% besmettelijker en bevat ook de 'ontsnappinsmutatie'  
    • De Beta (Zuid-Afrikaanse) mutatie
      • Op 18 december 2020 ontdekt 
      • Ook deze mutatie is 150% besmettelijker én bevat de 'ontsnappingsmutatie'
    • De Gamma (Braziliaanse) mutatie
      • Sinds december 2020 de meest dominante mutatie in de Amazone regio.
      • Deze mutatie is niet alleen beduidend besmettelijker, maar maakt de patiënten ook beduidend zieker én bezit de ‘ontsnappingsmutatie’. [Manaus, de grootste stad in de getroffen Amazone regio met 2 mio inwoners, had begin december een groepsimmuniteit van 76% en toch stuikt, op enkele weken tijd, het hele gezondheidssysteem op een catastrofale wijze in elkaar door de extreem snelle verspreiding van deze Braziliaanse mutatie.]
      • Sinds midden februari is deze mutatie ook in België getest  
    • De Delta (Indische) mutatie:
      • Begin april 2021 ontdekt in India.
      • Ook deze mutatie bevat de 'ontsnappingsmutatie' én is véél besmettelijker dan de Alpha mutatie.
    • De Lambda (Chileense) mutatie:
      • Lambda is net als Delta besmettelijker dan Alpha.
      • Maar bijkomend lijkt Lambda niet alleen minder goed op het vaccin te reageren, ze lijkt er min of meer een weerstand tegen te hebben. 
    • De Omikron mutatie:  
      • De Beta mutatie slaagde er vooral in om de immuniteit te omzeilen.
      • De Delta mutatie is dan weer besmettelijker.
      • Het is vooralsnog onduidelijk of de Omikron mutatie meer of minder ziekteverwekkend is
      • "Deze variant heeft ze mogelijk allebei in grote mate”, stelt klinisch microbioloog Ravindra Gupta (Universiteit Cambridge).
    • De mutaties met HIGH CONSEQUENCE:
      • Dit zijn mutaties waartegen de coronavaccins amper nog beschermen, die niet opgespoord kunnen worden met de gebruikelijke tests en/of beduidend meer ziekenhuisopnames zouden veroorzaken – dus de echte probleem-mutaties die de Centers for Disease Control een "mutatie met high consequence" noemen: een variant met grote gevolgen.
      • De nieuwe Zuid-Afrikaanse variant (B.1.1.529) lijkt zeer zeker in aanmerking te komen.
  • Booster-shots:
    • Vaccins verliezen hun bescherming na een bepaalde tijd en zijn iets minder effectief tegen mutaties met de 'ontsnappingsmutatie'. 
    • De ontwikkeling van booster-shots om met deze nieuwe mutaties om te gaan zou geen grote issue zijn. 
    • Experten pleiten voor een tijdige vaccinatie met deze booster shots.
    • De Belgische politieke overheid twijfelt zeer lang, doch midden november 2021 wordt beslist om de ganse bevolking (in fases die lopen tot Q1/Q2 2022) een booster shot te geven. Op 26 november beslist het Overlegcomité om meer focus te leggen op de booster-shots. Hetgeen duidelijk te laat is en weeral te traag opgestart is. 
  • Ettelijke belangrijke nog lopende onderzoeken kunnen het traject naar "een nieuwe normaal" verder vertragen, o.a.:
    • De duurtijd van de werking van vaccins 
    • Vaccinatie van kinderen

1.1.4.  EEN TWEEDE EXTRA UITDAGING: DE VACCINATIE-AANPAK   

  • Ieder land wenst zijn bevolking het eerst te kunnen vaccineren (belangrijk vanuit gezondheidsoogpunt maar natuurlijk ook zéér belangrijk vanuit economisch standpunt)
  • De vaccinatie-aanpak van de Europese Commissie was vooral in de opstartfase een ongelooflijk fiasco: 
    • Terwijl de EC het "niet verstandig" vond, maakten een aantal landen (o.a. UK, VS en Israel) toch individuele afspraken met producenten. Op 18 september hadden deze landen reeds 3 miljard dosissen van de vijf belangrijkste kandidaat-vaccins besteld; de EC en België exact 0 dosissen. 
    • De EC had op een ongeziene wijze flaters gemaakt op het vlak van: 
      • Extreem weinig ondersteuning van pharma bedrijven mbt hun COVID-19 R&D kosten (Europa 4 GBP/ capita in vergelijking met de UK 29 GBP en de US 28 GBP) 
      • Te late bestellingen
      • Te weinig bestellingen bij Pfizer en Moderna en teveel bij die producenten die een waarschijnlijke vertraging oplopen (blijkbaar wilde de EC, onder druk van Frankrijk, voorkomen dat het Franse Sanofi, dat een jaar vertraging heeft in de ontwikkeling van zijn vaccin, minder vaccins zou kunnen verkopen). Zie dit artikel in Der Spiegel waar er ook op gewezen wordt dat hierdoor allicht duizenden doden werden geïmpliceerd. 
      • Slecht onderhandelde contracten (te vaag over levering en timing) 
    • Dit werd gradueel steeds duidelijker gecommuniceerd: 
      • Een video die Guy Verhofstadt op 15 februari verspreidt via sociale media: "De ongemakkelijke waarheid achter het vaccinatie-fiasco in de Europese Unie" 
      • Een frontale aanval op de EC door  Politico ("Blame von der Leyen")
      • Diverse tweets die stellen dat er drie groepen van landen zijn: (1) die landen die voldoende rijk zijn om hun inwoners te vaccineren, (2) die landen die niet de middelen hebben om hun inwoners te vaccineren en (3) Europa dat "excelleert in middelmatigheid".
      • Een verklaring op 24 maart van Macron waarin hij dit debacle verklaart door "een gebrek aan ambitie" en door "dwaasheid". 
      • In dit artikel van de denktank Oikos formuleert Asle Toje een aantal kernredenen waarom de vaccinatie-aanpak van Europa zo catastrofaal gefaald heeft:
        • Het voornaamste probleem was dat von der Leyen volhield dat dit haar "Moment de Gloire" was en de onderhandelingen over het EU-vaccin persoonlijk voerde (zonder dat deze politica echter de nodige competenties had om dit tot een goed einde te brengen).
        • Een andere belangrijke reden waarom de EC niet in staat bleek de problemen aan te pakken (terwijl andere staten dat wel kunnen) is de EU aanpak van migratie, namelijk hoge immigratie maar lage integratie.
          • Zonder integratie is het moeilijk om mensen zover te krijgen dat zij bereid zijn offers (zoals compliance met regelgeving) te brengen voor de gemeenschap.
          • Deze stelling wordt onderbouwd door een peer reviewed studie over COVID-19 besmettingen in Oslo waarin bewezen werd dat dat hoe hoger de immigratie in bepaalde buurten in Oslo was, hoe hoger het risico op COVID-19 infectie.  
    • Dit fiasco van de EC impliceert o.a. dat de vaccinatie-aanpak in de EU, in vergelijking met bijv UK, US en Israel, hopeloos traag op gang kwam.
  • Bijkomend lag in Q1 2021 de vaccinatiegraad in België lager dan gemiddeld in de EU en veel lager dan bijvoorbeeld in Denemerken. 
    • De Standaard ontdekte op 25 februari de reden: "Denemarken heeft meer dan dubbel zoveel vaccins besteld als België. Het land raapte, net als Nederland en Duitsland, de volumes op die andere landen niet moesten hebben. België deed dat nooit.".
    • De Croo en Vandenbroucke vonden het blijkbaar "niet verstandig" om deze beslissing toe te lichten ... En ook de media vonden het "niet verstandig" 
  • De aanpak van de anti-vaxxers (personen en bevolkingsgroepen die zich niet wensen te laten vaccineren) wordt in België onvoldoende kordaat aangepakt (de linkse regeringspartijen zijn bang om nog meer kiezers te verliezen).
  • COVAX:
    • Zoals Fortune stelt, 67 armere landen die hun vaccins via COVAX verkrijgen zullen tegen einde 2021 gemiddeld slechts 10% van hun bevolking zullen kunnen vaccineren. De VN stelt dat midden februari 2021 110 landen exact 0 personen hadden gevacineerd
    • Hetgeen natuurlijk impliceert dat COVID-19 ook in 2022 (en allicht langer) nog een gezondheidsrisico blijft voor de ganse wereld.  

1.1.5.  DE NIEUWE NORMAAL ("Het rijk van de vrijheid")

  • De Croo: "Na de zomer van 2021"
    • Het is overduidelijk dat de nieuwe normaal NIET bereikt werd na de zomer van 2021
    • Als niet iedereen veilig is, is niemand veilig
    • De Nederlandse viroloog Peter Rottier (die 40 jaar lang onderzoek deed naar coronavirussen) stelt: "Het ziet ernaar uit dat we afstevenen op een permanent gevecht met een virus dat voorgoed onder ons zal blijven." 
  • Covid-Safe Ticket
    • Een CST is een tool om gradueel de "nieuwe normaal" mogelijk te maken. 
    • De EC, alsook België, heeft dit gradueel ingevoerd vanaf einde juni. 

1.2.   GROEPSIMMUNITEIT 

  • HET INITIELE DOEL: tot februari 2021 waren de meeste experten van mening dat groepsimmuniteit bereikt zou worden wanneer minstens 70% van de (wereld-)bevolking voldoende immuniteit zou verworven hebben. 
  • ECHTER, mutaties kunnen de groepsimmuniteit volledig teniet doen. Manaus, getroffen door de Brazilaanse mutatie, had begin december een groepsimmuniteit van 76% en toch stuikt het hele gezondheidssysteem in januari op een catastrofale wijze in elkaar.
  • De vierde golf met massale besmettingen vanaf midden oktober 2021 toont dit aan. 

1.3.   EEN "OPTIMAAL" DRAAIBOEK DAT ÉN GEZONDHEID ÉN DE ECONOMIE VERZOENT

Gradueel ontstaat er een consensus over UNIVERSELE CRITERIA VOOR EEN OPTIMALE AANPAK.  Deze universele criteria zijn om met een voldoende sense of urgency de volgende maatregelen te nemen: 

  • Effectieve crisis-communicatie:
    • De crisis-communicatie dient te gebeuren door een verantwoordelijke cel die de nodige dossierkennis heeft EN de nodige competenties
    • Kernpunten zijn samengevat in een goed artikel van Harvard Business School ("Real leaders are forged in crisis"
  • Effectieve controle op compliance met de maatregelen 
    • Niet overdreven kordaat, maar zeker niet laks  
    • Voldoende centraal aangestuurd waardoor locale willekeur uitgesloten wordt   
  • Hygiëne
  • Mondmaskers:
    • Er zijn talloze wetenschappelijke studies die aantonen dat een correct gebruik van mondmaskers besmettingen in belangrijke mate kan reduceren.
    • Méér dan 4 maanden na de start van de pandemie heeft België ook beslist om een verplichting in te voeren op het dragen van mondmaskers. Een "iets" te late beslissing (allicht omwille van het feit dat De Block de strategische voorraad van 38 miljoen mondmaskers had laten vernietigen); een beslissing die zéér waarschijnlijk onnodige doden en zieken heeft geïmpliceerd. 
  • Physical-distancing:  wetenschappers geven de voorkeur aan 1.5 meter afstand bij contacten buiten of in "goed" geventileerde ruimten. 
  • Ventilatie:  
    • In "onvoldoende" geventileerde ruimtes is volgens experten physical distancing echter geen voldoende oplossing:
      • In deze ruimtes impliceert de langdurige aanwezigheid van aerosolen in de door aanwezigen uit- en ingeademde lucht een groot risico voor de verdere verspreiding van COVID-19. Het groeiend aandeel van superbesmetters (drager is van een gigantische hoeveelheid virus) versterkt dit risico in belangrijke mate.
      • Werkgevers van kantoormedewerkers zijn wettelijk verplicht om in hun kantoren de CO2-concentratie lager te houden dan 900 ppm (ofwel een minimum ventilatiedebiet te hebben van 40 m3/ persoon/ uur). Praktisch gezien wordt deze 900 ppm norm reeds na 35 minuten bereikt wanneer 8 personen samen zitten in een niet-geventileerde ruimte van 10 op 6 meter (2.5 m hoog) ... 
      • Commerciële passagiersvliegtuigen zijn (volgens Harvard) uitgerust met ventilatiesystemen die de lucht in de cabine gemiddeld elke 2-3 minuten verversen met 50% buitenlucht en 50% gefilterde lucht en dat deze gefilterde lucht wordt gefilterd door middel van HEPA-filters (High Efficiency Particulate Air) die >99% van de eventueel aanwezige COVID-19 deeltjes verwijderen.  
      • Ook in België werd de noodzaak om een CO2 meter te plaatsen in iedere binnenruimte opgenomen in de voorwaarden voor opening van binnenruimtes van horeca, fitness, etc. De  max CO2 zou 900 ppm zijn. 
      • Voor scholen werd dit (eindelijk) einde november 2021 beslist 
    • Bijkomende info over deze issue:
  • Massaal testen
  • Covid-Safe Ticket
    • Het CST werd in onze buurlanden succesvol ingevoerd vanaf juni 2021
    • Het Overlegcomité twijfelde lang en voerde het CST gradueel in - de laatste stap was de invoering ook in Vlaanderen vanaf 1 november 2021
  • Import van besmettingen en quarantaine 
    • In België is weinig controle op, noch beboeting van non-compliance met de uitgevaardigde maatregelen. Dit terwijl andere landen dit wél controleren en (soms zeer zwar) beboeten. 
    • Midden april 2021 communiceert de regering dat de regering beslist heeft om testing en quarantaine te handhaven ...  Begin juni 2021 communiceert Vanden Broucke dat de controles sluitend zouden zijn. Einde november is het duidelijk dat de controles nog steeds zo lek zijn als een zeef.
    • De einde november 2021 ontdekte Omikron mutatie heeft verscheidene landen al tot akties gebracht. België zou vanaf begin december 2021 (eindelijk) werk maken van de beperking van de impact van import van besmettingen. 
  • Contact tracing én Brononderzoek:  
    • Een invloedrijk artikel in The Atlantic benadrukt het belang van contact tracing maar meer nog van brononderzoek. Het citeert meerdere studies dat 10% tot 20% van de geinfecteerden misschien wel verantwoordelijk zijn voor 80 procent van de besmettingen, hetgeen aantoont dat het veel lonender kan zijn om achterwaarts te zoeken van waar de besmetting komt dan via contactopsporingen ‘voorwaarts’ te onderzoeken. Uiteraard doe je best beiden.
    • België beloofde om het bron- en contactonderzoek tegen 11 mei 2020 op orde te hebben: een project van > 100 mio € voor de mutualiteiten Maar dit werkt tot op vandaag onvoldoende effectief
    • De uiteindelijke lancering van de Coronalert App op 30 september 2020 kende een extreem chaotisch traject. Deze implementatie is tot op vandaag echter een volledige mislukking. 
  • Kinderen:
    • Algemeen werd aangenomen dat kinderen een minimale rol spelen bij de overdracht van COVID-19. 
    • Steven Van Gucht vat op 21 oltober de risisco's als volgt samen: "De motor van deze epidemie, of van deze golf, zijn ze niet. Dat weten we zeker. Maar dat ze een besmettingsbron vormen, dat staat vast. Er zijn al verschillende studies die aantonen dat kinderen minstens even besmettelijk zijn als volwassenen. Omdat besmette kinderen vaak lichte of helemaal geen symptomen vertonen, hebben we niet door dat ze besmettelijk zijn en zijn we ook niet waakzamer."  
  • Extra maatregelen voor mensen die een ernstig risico lopen bij besmetting (o.a. zorgverstrekkers, dienstverlenende beroepen maar ook ouderen en personen met gezondheids-issues).
  • Goed doordachte draaiboeken, incl het wetgevend kader. België blonk uit door een ongelooflijk gebrek aan sense of urgency: de betrokken wetgeving werd slechts einde oktober 2021, en dan nog slechts ten dele, geactiveerd.  
  • En last but not least, het aankunnen van de eventuele toekomstige pieken door:
    • Voldoende capaciteit (voldoende bedden én voldoende personeel) in ziekenhuizen en gezondheidszorg en
    • Voldoende therapeutische middelen  

2.  BEKOMMERNISSEN over de aanpak in België én Europa

2.1.   DE BELGISCHE REGERING

  • De federale regering droeg (en draagt nog steeds) een zeer zware verantwoordelijkheid. Maar, naast die zware verantwoordelijkheid, kreeg (krijgt) zij ook een enorme opportuniteit om te scoren.
  • De regering WILMÈS (met o.a. De Croo als vice premier):
    • Werd op een zeer zwakke en chaotische wijze aangestuurd:
      • Typisch was het gebrek aan de noodzakelijke competenties in dit team  (zie Der Spiegel en Harvard Business School): 
        • Sence of urgency ("het is maar een griepje", "we hebben alles onder controle", etc) 
        • Methodiek om zeer rationele beslissingen te ontwikkelen 
        • Implementatie met de nodige daadkracht en vastberadenheid 
        • Én communicatie.  
      • Twee veelzeggende quotes:  "Veel piloten, maar de Belgische cockpit is leeg"  en "Politici zijn banger van kiezers dan van het virus"
      • The New York Times publiceerde een uitgebreid artikel over de desastreuze COVID-19 aanpak in België en klaagde expliciet het gebrek aan sense of urgency bij minister De Block aan.
    • Met de laatste Veiligheidsraad van de regering Wilmès (23 september 2020) wilde zij met een versoepeling van de maatregelen alsnog scoren maar de voorzitters van de Belgische spoedartsen, intensivisten en huisartsen waren vernietigend: "een snelle bijsturing moet komen, zo niet is dit méér dan schuldig verzuim."
    • De achting voor de Belgische politiek kreeg dan ook flinke klappen. Peter Vandermeersch verwoorde dit als: "Eerst was ik passioneel over Belgische politiek. Iets later was ik erg geïnteresseerd. Toen moest ik vooral lachen. Dan werd ik boos op het onvermogen. Nadien werd ik triest over het absolute onvermogen. Nu ben ik bitter."
  • De nieuwe federale regering DE CROO treedt aan op 1 oktober 2020
    • Zij besefte dat de versoepelingen door de regering Wilmès asap dienden bijgestuurd te worden om een tweede golf te vermijden. Verstrengde maatregelen werden echter twijfelend en telkens te laat aangekondigd op 6, 16, 23 en 28 oktober én te vroeg (vanaf 1 december) versoepeld.   
    • Begin december 2020 stegen de besmettingen dan ook terug richting een mogelijke derde golf. Dan volgt een cascade van onvoldoende doordachte maatregelen, gekoppeld aan een ongelooflijk zwakke handhaving hetgeen de boodschap geeft dat non-compliance met de regelgeving geen probleem is en hetgeen onvermijdelijk bij velen resulteert in een sterk groeiende tegenstand tegen de maatregelen. Vanaf 9 juni worden dan ook zéér veel versoepelingen van toepassing.    
    • Bijkomend verliep de vaccinatie aanvankelijk extréém traag, zeker in vergelijking met landen zoals UK, US en Israel. Vanaf midden april 2021 komt de vaccinatie echter beter op gang én,  midden juni 2021 heeft België (vooral Vlaanderen) zelfs de hoogste vaccinatiegraad van de EU. 
    • In september 2021 wilde De Croo dn ook "het rijk der vrijheid" aankondigen:
      • De politiek besliste (zonder rekening te houden met de sterke waarschuwingen van de experten) om de meeste maatregelen los te laten. Ook was er geen urgentie voor de derde prik.
      • Maar vanaf midden oktober zit België terug in een vierde golf, met opnieuw zwaar overbelaste zorgverleners (2/3 de van de IC bedden zijn bezet door niet-gevaccineerden en velen van de gevaccineerden op IC zijn besmet door niet-gevaccineerden).
      • Op 19 en, minder dan een week later, op 26 november beslist de politiek om opnieuw verstrengde maatregelen te nemen. 
      • In de wandelgangen is er echter zware kritiek en frustatie op deze aanpak: “Wat een soepje. Beseft men wel de urgentie? Waar is de oorlogsaanpak, om nu massaal de derde prik uit te rollen? Waar is de serieuze discussie over het verplicht maken van vaccins? Men onderschat dat we de bevolking aan het verliezen zijn” 
    • Een tussentijdse conclusie:
      • De regering De Croo scoort met een duidelijk "onvoldoende" op vlak van o.a.
        • Kordaat en krachtdadig leiderschap. 
          • Duidelijk onvoldoende sense of urgency
          • De Croo is, zoals hijzelf stelde de dweil van de grotere regeringspartijen (links en Waals). Maar ook is hij de dweil van de lobbygroepen (zoals de horeca) en locale politici (zoals deze die zonder probleem de nationale beslissingen naast zich neerleggen) 
          • Ook de aanpak van de anti-vaxxers wordt twijfelend (verwijzend naar een hoop excuses) en onvoldoende kordaat aangepakt.
        • Methodiek om zeer rationele beslissingen te ontwikkelen 
        • Uitvoering en handhaving van maatregelen.
          • Plannen maken is "relatief" eenvoudig, maar de uitvoering niet laten spaak lopen is natuurlijk véél moeilijker. 
          • In het bedrijfsleven wordt dit de "strategy to execution gap" genoemd en is dit een basiscompetentie voor iedere leider. In de politiek is dit blijkbaar niet zo belangrijk, hetgeen tot gevolg heeft dat we "hopeloze" problemen zien met de uitvoering en handhaving van de maatregelen.
          • Bijkomend organiseert de politie in november 2021 acties om een betere remuneratie af te dwingen; acties die onvermijdelijk impliceren dat de handhaving avn de COVID-19 maatregelen geen prioriteit is.
      • Het vertrouwen in de regering De Croo daalt tot onder het niveau van de regering Wilmès:
        • Dit wordt bevestigd door
          • De OESO (Trust in Government) waarin Zwitserland, Noorwegen, Finland en Nederland rond de 80% scoren en België 29%  ...
          • De peilingen die alle Vivaldi partijen verder afstraffen. 
        • Tevens duiken regelmatig duiken aanwijzingen op dat De Croo de bevolking niet correct en objectief informeert om eigen falen te verdoezelen.  Intellectual honesty ... En de vierde macht (de zwaar gesubsidieerde media) durft geen kritische vragen te stellen. 
        • De federale en Vlaamse regering trachten deze afstraffing maximaal te beperken door op ongeziene schaal "Sinterklaas" te spelen voor sectoren en hun lobbygroepen op kosten van de jongere generaties.  
      • Er weerklinken dan ook alsmaar meer stemmen dat De Croo niet bezig is met "de crisis", maar met "De toekomstige job van De Croo"; met Charles Michel als "lichtend voorbeeld".  Op 24 september stelt Business AM "Vivaldi is op zoek naar leiderschap" ...

2.2.  EUROPA 

Zoals hierboven op diverse plaatsen duidelijk gemaakt is de Europese Commissie "niet bepaald in command".

Ook Charles Michel (na zijn niet bepaald stijlvolle exit uit België om voorzitter te kunnen worden van de Europese Raad) scoort in het geheel niet.

  • De ontevredenheid over zijn werk weergalmt in de Europese bubbel en de instellingen in Brussel steeds luider: "in plaats van te doen waarvoor hij betaald wordt, is hij vooral bezig met zijn imago". 
  • Het NRC is snoeihard: "Berlijn ziet Charles Michel als een zwakkeling, die niet is opgewassen tegen zijn taak".  
  • De niet bepaald elegante reactie van Charles Michel tijdens het bezoek van Ursula von de Leyen en Charles Michel aan Erdogan (toen het duidelijk werd dat er maar 2 stoelen waren - nam hij, samen met Erdogan, plaats en lieten zij de EC voorzitter rechtstaan) lokte uiteraard snoeiharde kritiek uit op sociale media.   
  • In de wandelgangen is het duidleijk dat Charles Michel niet meer herbenoemd zal worden. 

2.3.  HET OVERHEIDSAPPARAAT  

Zowel het Belgische als het EG overheidsapparaat is te traag, te chaotisch, zonder eenheid van commando en onvoldoende dynamisch en efficient. En dit wordt door deze crisis op een zeer confronterende wijze geëtaleerd.  

Bloomberg formuleert dit als volgt:  " The job of government is to protect its citizens but the pandemic reveals that key institutions in Europe and the U.S. are no longer up to the job.  The public sector in the West is decades behind its private sector in terms of efficiency and dynamism." 

3.  WAT IS NODIG OM ONZE GEZONDHEIDSSYTEMEN VOLDOENDE EFFECTIEF TE MAKEN OM DE BEVOLKING ÉN DE ECONOMIE TE BESCHERMEN TEGEN DE HUIDIGE ÉN TOEKOMSTIGE PANDEMIEËN?

De COVID-19 pandemie heeft op een pijnlijke wijze (zowel qua dodentol als qua impact op de economie) blootgelegd dat de gezondheidszorgsystemen (niet enkel in België, maar wereldwijd) significante tekortkomingen vertonen in de detectie van en vooral het beslissend reageren op de vroege indicatoren van een pandemie. De wereldleiders hebben jarenlang de waarschuwingen van epidemilogen genegeerd.    

Het proactief corrigeren van deze tekortkomingen zal overheden verplichten tot aanzienlijke investeringen in gezondheidszorgsystemen:

  • Gezondheidszorg dient te evolueren
    • Van een "systeem om zieken te genezen"
    • Naar een "systeem om gezondheid en welzijn te waarborgen door proactief te werken"
  • Cruciaal is om te beseffen dat we naast gekende pandemieën zoals COVID-19, met bijna 100% zekerheid geconfronteerd zullen worden met nieuwe pandemieën die mogelijk dodelijker en/ of meer besmettelijk zullen zijn dan COVID-19 (een pandemie met een overlijdensrisico van 33% die vooral kinderen treft is bijvoorbeeld niet onmogelijk)
  • Zo'n "systeem om gezondheid en welzijn te waarborgen door proactief te werken" zou ook "pandemieën" zoals obesitas, hart- en vaatziekten en diabetes moeten omvatten. 

In deze interessante PDF schetst McKinsey de 5 stappen die nodig zijn.