zoeken

COVID-19

COVID-19

De COVID-19 crisis is 

  • Niet alleen een gezondheidscrisis voor miljarden mensen wereldwijd (meer dan 3 miljoen doden), maar ook
  • Een enorme kost voor de maatschappij 
  • Een levensbedreigende crisis voor diverse sectoren, denk maar aan luchtvaart, toerisme, horeca en events, cultuur, non-food detailhandel en commercieel vastgoed 
  • Maar ook een reuzengrote opportuniteit voor organisaties  
    • Die deze crisis niet enkel "trachten te overleven" 
    • Maar die van de transitie naar de nieuwe normaal gebruik maken om hun identiteit, bedrijfscultuur, bedrijfsprocessen en strategie (soms wel fundamenteel) te herzien zodat zij bij de exit uit deze COVID-19 crisis beduidend sterker staan. Dit met in gedachten de stelling van Albert Einstein: "in the midst of every crisis, lies great opportunity" 

Het idee om een gestructureerde blog bij te houden over COVID-19 ontstond in maart 2020 in de context van mijn twee professionele passies:
- VINA MUNDI waar vanaf maart 2020 diverse initiatieven moesten worden opgestart om in te spelen op deze crisis (zie o.a. de blog "Wijntrends voor 2021")    EN
- STONE CONSULT waar een gestructureerde aanpak (gebaseerd op best practices in de meest performante groepen)  wordt aangeboden aan die bedrijven die de noodzakelijke maatregelen willen identificeren én implementeren om bij de exit uit deze crisis het volledige potentieel van het bedrijf te kunnen realiseren. 

Deze blog is opgesplitst in

  • De drie deelaspecten die optimaal dienen gecombineerd te worden om dit virus op wereldschaal te kunnen beheersen:
    • Een wereldwijd vaccinatieprogramma
    • Een voldoende groepsimmuniteit
    • Een draaiboek om én gezondheid én heropening van onze economie aan te sturen 
  • Een aantal bekommernissen over de wijze waarop de België en Europa deze crisis aanpakt
  • De 5 noodzakelijke shifts in onze gezondheidssystemen om de bevolking én de economie te beschermen tegen de huidige én toekomstige pandemieën 
STATUS UPDATE 
dd 14 juni, 2021.

 

1.  DE DRIE DEELASPECTEN die optimaal dienen gecombineerd te worden

Op vandaag beseft iedereen (met voortschrijdend inzicht) dat een COVID-19 besmetting een belangrijke impact kan hebben:

  • Positief is dat zowat 40% van de besmette personen geen symptomen vertoont.
    • Onderzoekers trachten dit te begrijpen maar denken voorlopig aan T-cellen of aan kruisbestuiving door eerdere vaccins. 
    • Echter, het is opvallend dat vaak personen jonger dan 50 uit deze groep die géén symptonen vertoonden plots neurologische problemen krijgen, onder meer beroertes. Voor veel patiënten onder de 50 was een beroerte (met dikwijls blijvende schade tot gevolg) het eerste COVID-19 symptoom.
  • Personen met milde of gematigde symptonen kunnen ernstige letsels vertonen aan
    • De longen, 
    • Het hart  [ littekenweefsel in het hart veroorzaakt hartritmestoornissen met als gevolg een oncomfortabel gevoel maar ook een verhoogd risico op een hartaanval ]   en
    • De hersenen  [ volgens eerdere studies blijken 20% en 50%, maar volgens deze studie van 236 000 COVID-19 patiënten 34% van de patiënten een psychiatrische of neurologische stoornis over te houden aan COVID-19 (zoals angstaanvallen, stemmingsstoornissen, slapeloosheid, depressie en/ of PTSD) ] 
  • "Those who recover can suffer complications for months or even longer. It still has the potential to be very harmful in terms of long-term consequences for many people." Deze langetermijngevolgen van COVID-19, ook wel "Long COVID" genoemd, komen het meest voor bij jongeren: 40% is jonger dan 35. 
  • Personen met ernstige symptomen (meestal opname op intensieve zorgen)
    • Hebben meestal bijkomend een zéér lange revalidatie nodig  
    • Kunnen langetermijngevolgen, ook wel "Long COVID" genoemd, hebben. Dit komt het meest voor bij jongeren (40% is jonger dan 35): "Those who recover can suffer complications for months or even longer. It still has the potential to be very harmful in terms of long-term consequences for many people." 
  • En natuurlijk het risico op overlijden. 

Omdat we, tot we het COVID-19 virus op wereldschaal kunnen beheersen, regelmatig geconfronteerd zullen worden met een aantal lokale opstoten dient de aanpak voldoende pragmatisch te zijn: (1) De aanpak dient de gezondheid van de bevolking veilig te stellen zonder de economie onnodig te schaden en (2) De aanpak dient bovendien helder, eenvoudig én vol te houden zijn. 

Deze beheersing van het virus op wereldschaal zou volgens experten een optimale combinatie vereisen van drie deelaspecten, namelijk (1) een wereldwijd vaccinatieprogramma, (2) groepsimmuniteit en (3) een "optimaal" draaiboek dat én gezondheid én de heropening van de economie verzoent. Ieder van deze aspecten wordt in onderstaande punten dieper uitgewerkt.

1.1.   DE ENIGE ECHTE OPLOSSING IS EEN WERELDWIJD VACCINATIEPROGRAMMA

Dit is een project met twee belangrijke STAPPEN:

  • De eerste stap: de certificatie van een vaccin
    • De meeste vaccinologen dachten dat voor de certificatie van een vaccin 18 maanden (Q3 2021) een extreem uitdagende timing was (het record tot dusver is 48 maanden voor de ontwikkeling van het bofvaccin). 
    • Midden augustus verwachten zij mogelijk noodgebruik van kandidaat-vaccins tussen het Q4 2020 en Q1 2021.
    • Daar een correcte afweging tussen snelheid van certificatie en veiligheid van het vaccin natuurlijk zeer belangrijk is, dienen een aantal stappen doorlopen te worden voordat een certificatie kan verkegen worden:
      • Preklinisch onderzoek in de proefbuis en op dieren (midden juni zitten +/- 125 kandidaat-vaccins in deze fase) 
      • Klinische studies op mensen (begin november 2020 zitten >55 kandidaat-vaccins in deze fase). 
        • "Fase 1": op een kleine groep mensen
        • "Fase 2" op een groep van > 1000 vrijwilligers 
        • "Fase 3" op tienduizenden personen 
      • Certificatie door de betrokken overheden
  • Eenmaal een vaccin gecertifieerd is dient de tweede stap geimplementeerd te worden, nl de productie van voldoende vaccins en de vaccinatie van zéér vele (miljarden) mensen.  

1.1.1.  De VACCINS: 

  • Pfizer:
    • Vaccin is beschikbaar en de EC heeft dit vaccin op 21 december goedgekeurd 
    • Kost 12.00 €/ dosis
    • Een "mRNA" vaccin. Dit is een nieuwe technologie die genetisch materiaal (genaamd messenger-RNA) gebruikt om de lichaamseigen cellen effectief om te zetten in vaccinfabrieken. Het grote voordeel van een mRNA vaccin is dat het snel aanpasbaar is om in te spelen op nieuwe mutaties.
    • Het dient steeds op -80° bewaard te worden 
  • Moderna: 
    • Vaccin is beschikbaar en de EC heeft dit vaccin goedgekeurd op 6 januari (de US reeds op 18 december) 
    • Kost 18.00 €/ dosis
    • Dit is, net als het Pfizer vaccin, een "mRNA" vaccin. Dit is een nieuwe technologie die genetisch materiaal (genaamd messenger-RNA) gebruikt om de lichaamseigen cellen effectief om te zetten in vaccinfabrieken. Het grote voordeel van een mRNA vaccin is dat het snel aanpasbaar is om in te spelen op nieuwe mutaties.
    • Het dient steeds op -20° bewaard te worden (Moderna heeft > 10 jaar gewerkt op een techniek om het vaccin stabieler te maken bij minder lage temperaturen) 
  • AstraZeneca: 
    • Vaccin is beschikbaar en de EC heeft dit vaccin goedgekeurd op 29 januari (de UK reeds op 30 december).
    • Kost 1.78 €/ dosis
    • Dit is een "virale vector" vaccin (een onschuldig virus wordt in het lichaam geïnjecteerd)
    • Dit vaccin kan gewoon in de koelkast bewaard worden
  • Jansen Pharmaceutica:
    • Vaccin is berschikbaar en de EC heeft dit vaccin goedgekeurd op 11 maart (de US heeft reeds zijn goedkeuring gegeven op 27 februari) 
    • Dit is (net als het AstraZeneca vaccin een "virale vector" vaccin (een onschuldig virus wordt in het lichaam geïnjecteerd)
    • Kost 8.50 €/ dosis
    • Dit vaccin kan gewoon in de koelkast bewaard worden
  •  CureVac:
    • CureVac zou einde april/ begin mei de goedkeuring aanvragen 
    • Dit is, net zoals het Phizer en Moderna vaccin, een "mRNA" vaccin. Dit is een nieuwe technologie die genetisch materiaal (genaamd messenger-RNA) gebruikt om de lichaamseigen cellen effectief om te zetten in vaccinfabrieken. Het grote voordeel van een mRNA vaccin is dat het snel aanpasbaar is om in te spelen op nieuwe mutaties.
    • Een voordeel tov het Pfizer en Moderna vaccin is dat het CurVac vaccin gedurende 3 maanden op normale koelkast-temperaturen kan bewaarde worden 
    • Kost 10.00 €/ dosis
  • Sanofi/ GSK:
    • Sanofi/ GSK verwacht dat hun vaccin tegen einde 2021 beschikbaar zou zijn. Verdere testing is nodig om effectiviteit te testen bij personen > 49 jaar.
    • Kost 7.56 €/ dosis
  •  Novavax:
    • Dit vaccin is zeer binnenkort beschikbaar
  • Valneva: 
    • Vaccin is nog niet beschikbaar Valneva lijkt alvast goede resultaten te kunnen voorleggen

1.1.2.  DÉ UITDAGING VOOR DIT WERELDWIJD VACCINATIEPROGRAMMA

Goed verwoord in dit opiniestuk op Project Syndicate: 

  • Zolang het virus zich repliceert, krijg je onvermijdelijk mutaties die
    • De bestaande groepsimmuniteit kunnen teniet doen (bijvoorbeeld de Zuid-Afrikaanse en Braziliaanse mutatie)
    • Véél dodelijker kunnen zijn
    • Minder vatbaar kunnen zijn voor de bestaande vaccins
  • Zolang de grenzen half-open zijn zal het virus in al zijn mutaties over de ganse wereld reizen: de Braziliaanse mutatie bijvoorbeeld naar Europa en de UK mutatie bijvoorbeeld naar de VS
  • In feite zijn er dus twee opties:
    • OF EEN GECOORDINEERDE SNELLE WERELDWIJDE AANPAK: i.e. het virus (en zijn mutaties) op een gecoördineerde wijze wereldwijd bestrijden zodat het virus geen kans heeft of mutaties te ontwikkelen die aan de groepsimmuniteit ontsnappen
    • OF EEN NATIONALE AANPAK: i.e. alle grenzen sluiten en elk land het virus op zijn eigen grondgebied laten uitroeien
  • De huidige aanpak met een nationale aanpak gecombineerd met een half-open grenzen beleid lijkt gedoemd om te mislukken:
    • De rijke landen zullen erin slagen zich te beschermen 
    • De arme landen zullen het zich niet kunnen veroorloven om hun bevolking te vaccineren
    • Het onvermijdelijke gevolg is dat de bevolking van de rijke landen voortdurend opnieuw zal besmet worden met nieuwe mutaties die zullen ontstaan in de arme landen en van daaruit zullen geïmporteerd worden.   

DUS, daar (1) zo'n wereldwijde aanpak onhaalbaar lijkt en daar (2) de huidige aanpak niet effectief is, zullen we volgens epidemiologen (volgens Nature 89% van een 100-tal bevraagde epidemiologen) in een endemie geraken: COVID-19 zal nog dodelijk zijn, maar allicht niet meer voor tienduizenden personen per jaar. Dan zal

  • De bevolking aangemoedigd worden om zich te laten vaccineren met hopelijk "betere" vaccins die het risico op ernstige ziekte verminderen, óók na besmetting door ongekende toekomstige mutaties. Dit om te vermijden dat outbreaks met virussen met de ontsnappingsmutatie (zoals in Manaus) eender waar in de wereld een enorme overbelasting van de gezondheidssystemen kunnen veroorzaken én snel kunnen geëxporteerd worden naar andere regio's.
  • De politiek voor een harde beslissing staan over wat aanvaardbaar is 
    • Zowel op het vlak van de capaciteit van de ziekenhuizen voor COVID-19 (om hen toe te laten om ook de niet-COVID-19 behandelingen op een professionele wijze te doen) en 
    • Als op het vlak van het aantal doden
      • Hoeveel doden vindt de politiek aanvaardbaar voor een terugkeer naar het "nieuwe normaal"? Doden bij een steeds "jongere" groep van personen met meestal onderliggende gezondheids issues.
      • Het objectief gesteld mbt verkeersveiligheid (enkele honderden doden) lijkt zéér onrealistisch. Allicht zal de politiek vrede moeten nemen met een aantal duizenden doden per jaar.   

1.1.3.  EEN EERSTE EXTRA UITDAGING: MUTATIES VAN HET VIRUS

  • Mutaties van het virus: 
    • Mutaties kunnen o.a. impliceren dat
      • Het virus besmettelijker wordt (en dus bottom-line meer slachtoffers zal eisen en het gezondheidssysteem makkelijker zal overbelasten)
      • Het virus dodelijker wordt 
      • Het virus een 'ontsnappingsmutatie' ontwikkelt die
        • De mogelijkheid verhoogt dat het virus kan blijven muteren op een manier die vaccins gradueel minder effectief maakt en dat
        • Vaccin-fabrikanten snel en herhaaldelijk booster-schots moeten ontwikkelen om met deze nieuwe mutaties om te gaan
    • De Alpha (Britse) mutatie:
      • Midden december is in de UK een nieuwe mutatie van het virus ontdekt die beduidend  (+/- 50%) besmettelijker (en dus dodelijker) is. 
      • Begin februari werd ontdekt dat deze Britse mutatie ook reeds in een beperkt aantal gevallen de 'ontsnappinsmutatie' bevat  
      • Op vandaag is dit de belangrijkste variant in België geworden
    • De Beta (Zuid-Afrikaanse) mutatie
      • Op 18 december bekend gemaakt en is midden januari de meest dominante variant in het land
      • Wat de Zuid-Afrikaanse mutatie zorgwekkend maakt, is dat ze 150% besmettelijker is én de 'ontsnappingsmutatie' bevat
      • Midden april is deze variant, eigenlijk tegen de verwachtingen in, nog niet doorgebroken in Europa  
    • De Gamma (Braziliaanse) mutatie
      • Sinds december de meest dominante mutatie in de Amazone regio.
      • Deze mutatie is niet alleen beduidend besmettelijker, maar maakt de patiënten ook beduidend zieker én bezit de ‘ontsnappingsmutatie’ 
      • Manaus, de grootste stad in de getroffen Amazone regio met 2 mio inwoners, had begin december een groepsimmuniteit van 76% en toch stuikt, op enkele weken tijd, het hele gezondheidssysteem op een catastrofale wijze in elkaar door de extreem snelle verspreiding van deze Braziliaanse mutatie.
      • Sinds midden februari is deze mutatie ook in België getest  
    • De Delta (Indische) mutatie:
      • Begin april ontdekt in India.
      • Ook deze mutatie bevat de 'ontsnappingsmutatie' én zou vooral jongeren treffen.
    • De mutaties met HIGH CONSEQUENCE:
      • Dit zijn mutaties waartegen de coronavaccins amper nog beschermen, die niet opgespoord kunnen worden met de gebruikelijke tests en/of beduidend meer ziekenhuisopnames zouden veroorzaken – dus de echte probleem-mutaties die de Centers for Disease Control een "mutatie met high consequence" noemen: een variant met grote gevolgen.
      • Zo eentje is tot dusver niet gedetecteerd, gelukkig.
  • Booster-shots:
    • De meeste huidige vaccins zijn iets minder effectief tegen mutaties met de 'ontsnappingsmutatie'.
    • De ontwikkeling van booster-shots om met deze nieuwe mutaties om te gaan zou geen grote issue zijn. Diverse experten pleiten om personen die reeds gevaccineerd zijn ook zo'n booster shot te geven; Pfizer denkt aan een booster shop om de 12 maanden, doch de noodzaak hiervoor is nog een grote vraag.  
    • De implicatie hiervan is echter dat de gevaccineerden eventueel tijdelijk onvoldoende beschermd zullen zijn voor mutaties die door de booster shots zullen moeten afgedekt worden 
  • Ettelijke belangrijke nog lopende onderzoeken kunnen het traject naar "een nieuwe normaal" verder vertragen. In onderstaande punten zullen we de resultaten van deze onderzoeken summier bij elkaar zetten:
    • Wat is de duurtijd van de werking van vaccins? 
    • Kunnen kinderen gevaccineerd worden?
    • Kunnen patiënten met een kankerbehandeling en zwangere vrouwen gevaccineerd worden? 
    • Zullen bepaalde vaccins toch belangrijke nevenwerkingen hebben?

1.1.4.  EEN TWEEDE EXTRA UITDAGING: DE VACCINATIE-AANPAK   

  • Ieder land wenst zijn bevolking het eerst te kunnen vaccineren (belangrijk vanuit gezondheidsoogpunt maar natuurlijk ook zéér belangrijk vanuit economisch standpunt)
  • De vaccinatie-aanpak van de Europese Commissie wordt gradueel een ongelooflijk fiasco: 
    • Terwijl de EC het "niet verstandig" vondt, maakten een aantal landen (o.a. UK, VS en Israel) toch individuele afspraken met producenten. Op 18 september hadden deze landen reeds 3 miljard dosissen van de vijf belangrijkste kandidaat-vaccins besteld; de EC en België exact 0 dosissen. En in deze landen kregen vóór jaareinde 2020 reeds > 10.3 miljoen mensen een (eerste) vaccinatie.
    • De EC heeft op een ongeziene wijze flaters gemaakt op het vlak van: 
      • Extreem weinig ondersteuning van pharma bedrijven mbt hun COVID-19 R&D kosten (Europa 4 GBP/ capita in vergelijking met de UK 29 GBP en de US 28 GBP) 
      • Te late bestellingen
      • Te weinig bestellingen bij Pfizer en Moderna en teveel bij die producenten die een waarschijnlijke vertraging oplopen (blijkbaar wilde de EC, onder druk van Frankrijk, voorkomen dat het Franse Sanofi, dat een jaar vertraging heeft in de ontwikkeling van zijn vaccin, minder vaccins zou kunnen verkopen). Zie dit artikel in Der Spiegel waar er ook op gewezen wordt dat hierdoor allicht duizenden doden werden geïmpliceerd. 
      • Slecht onderhandelde contracten (te vaag over levering en timing) 
    • Dit wordt gradueel steeds duidelijker gecommuniceerd: 
      • Een video die Guy Verhofstadt op 15 februari verspreidt via sociale media: "De ongemakkelijke waarheid achter het vaccinatie-fiasco in de Europese Unie" 
      • Een frontale aanval op de EC door  Politico ("Blame von der Leyen")
      • Diverse tweets die stellen dat er drie groepen van landen zijn: (1) die landen die voldoende rijk zijn om hun inwoners te vaccineren, (2) die landen die niet de middelen hebben om hun inwoners te vaccineren en (3) Europa dat "excelleert in middelmatigheid".
      • Een verklaring op 24 maart van Macron waarin hij dit debacle verklaart door "een gebrek aan ambitie" en door "dwaasheid". 
      • In dit artikel van de denktank Oikos formuleert Asle Toje een aantal kernredenen waarom de vaccinatie-aanpak van Europa zo catastrofaal gefaald heeft (tot midden april 2021 971 000 doden):
        • Het voornaamste probleem was dat von der Leyen volhield dat dit haar "Moment de Gloire" was en de onderhandelingen over het EU-vaccin persoonlijk voerde (zonder dat deze politica echter de nodige competenties had om dit tot een goed einde te brengen).
        • Een andere belangrijke reden waarom de EC niet in staat bleek de problemen aan te pakken (terwijl andere staten dat wel kunnen) is migratie, en meer specifiek de voorkeuraanpak van de EU van migratie, namelijk hoge immigratie maar lage integratie.
          • Zonder integratie is het moeilijk om mensen zover te krijgen dat zij bereid zijn offers (zoals compliance met regelgeving) te brengen voor de gemeenschap.
          • Deze stelling wordt onderbouwd door een peer reviewed studie over COVID-19 besmettingen in Oslo waarin bewezen werd dat dat hoe hoger de immigratie in bepaalde buurten in Oslo was, hoe hoger het risico op COVID-19 infectie.  
    • Deze fiasco van de EC impliceert o.a. dat de vaccinatie-aanpak in de EU, in vergelijking met bijv UK, US en Israel, hopeloos traag op gang komt.
  • Bijkomend lag in Q1 2021 de vaccinatiegraad in België lager dan gemiddeld in de EU en veel lager dan bijvoorbeeld in Denemerken. 
    • De Standaard ontdekte op 25 februari de reden: "Denemarken heeft meer dan dubbel zoveel vaccins besteld als België. Het land raapte, net als Nederland en Duitsland, de volumes op die andere landen niet moesten hebben. België deed dat nooit.".
    • De Croo en Vandenbroucke vonden het blijkbaar "niet verstandig" om deze beslissing toe te lichten ... 
  • COVAX:
    • Zoals Fortune stelt, 67 armere landen die hun vaccins via COVAX verkrijgen zullen tegen einde 2021 gemiddeld slechts 10% van hun bevolking zullen kunnen vaccineren
    • De VN stelt dat midden februari 110 landen exact 0 personen hadden gevacineerd
    • Hetgeen natuurlijk impliceert dat COVID-19 ook in 2022 (en allicht langer) nog een gezondheidsrisico blijft voor de ganse wereld.  

1.1.5.  DE NIEUWE NORMAAL 

  • De Croo: "Na de zomer van 2021"
    • Het is, ook verwijzend naar punt 1.2., overduidelijk dat de nieuwe normaal NIET bereikt zal worden na de zomer van 2021
    • Als niet iedereen veilig is, is niemand veilig
    • De Nederlandse viroloog Peter Rottier (die 40 jaar lang onderzoek deed naar coronavirussen) stelt: "Het ziet ernaar uit dat we afstevenen op een permanent gevecht met een virus dat voorgoed onder ons zal blijven." 
  • Vaccinatie paspoort
    • Een vaccinatie-paspoort is een tool om gradueel de "nieuwe normaal" mogelijk te maken. 
    • De EC zou een vaccinatiepaspoort invoeren tegen begin juni. Uiteindelijk zou het 1 juli worden.
    • België zou het reeds op 16 juni lanceren. 

1.2.   GROEPSIMMUNITEIT 

  • HET INITIELE DOEL: tot februari 2021 waren de meeste experten van mening dat groepsimmuniteit bereikt zou worden wanneer minstens 70% van de (wereld-)bevolking voldoende immuniteit zou verworven hebben. 
  • ECHTER, mutaties kunnen de groepsimmuniteit volledig teniet doen. Manaus, getroffen door de Brazilaanse mutatie, had begin december een groepsimmuniteit van 76% en toch stuikt het hele gezondheidssysteem in januari op een catastrofale wijze in elkaar.

1.3.   EEN "OPTIMAAL" DRAAIBOEK DAT ÉN GEZONDHEID ÉN DE ECONOMIE VERZOENT

Gradueel ontstaat er een consensus over UNIVERSELE CRITERIA VOOR EEN OPTIMALE AANPAK.  Deze universele criteria zijn om met een voldoende sense of urgency de volgende maatregelen te nemen: 

  • Effectieve crisis-communicatie:
    • De crisis-communicatie dient te gebeuren door een verantwoordelijke cel die de nodige dossierkennis heeft EN de nodige competenties
    • Kernpunten zijn samengevat in een goed artikel van Harvard Business School ("Real leaders are forged in crisis"
  • Effectieve controle op compliance met de maatregelen 
    • Niet overdreven kordaat, maar zeker niet laks  
    • Voldoende centraal aangestuurd waardoor locale willekeur uitgesloten wordt   
  • Hygiëne
  • Mondmaskers:
    • Er zijn talloze wetenschappelijke studies die aantonen dat een correct gebruik van mondmaskers besmettingen in belangrijke mate kan reduceren.
    • Méér dan 4 maanden na de start van de pandemie heeft België ook beslist om een verplichting in te voeren op het dragen van mondmaskers. Een "iets" te late beslissing (allicht omwille van het feit dat De Block de strategische voorraad van 38 miljoen mondmaskers had laten vernietigen); een beslissing die bijna 100% zeker onnodige doden en zieken heeft geïmpliceerd. 
    • Midden januari gaan stemmen op om FFP2 maskers te verplichten
  • Physical-distancing:  wetenschappers geven de voorkeur aan 1.5 @ 2.0 meter afstand bij contacten buiten of in "goed" geventileerde ruimten. In sommige landen opteert men voor minimum 3.0 meter.
  • Ventilatie:  
    • In "onvoldoende" geventileerde ruimtes is volgens experten physical distancing echter geen voldoende oplossing:
      • In deze ruimtes impliceert de langdurige aanwezigheid van aerosolen in de door aanwezigen uit- en ingeademde lucht een groot risico voor de verdere verspreiding van COVID-19. Het groeiend aandeel van superbesmetters (drager is van een gigantische hoeveelheid virus) versterkt dit risico in belangrijke mate.
      • Werkgevers van kantoormedewerkers zijn wettelijk verplicht om in hun kantoren de CO2-concentratie lager te houden dan 900 ppm (ofwel een minimum ventilatiedebiet te hebben van 40 m3/ persoon/ uur). Praktisch gezien wordt deze 900 ppm norm reeds na 35 minuten bereikt wanneer 8 personen samen zitten in een niet-geventileerde ruimte van 10 op 6 meter (2.5 m hoog) ... 
      • Commerciële passagiersvliegtuigen zijn (volgens Harvard) uitgerust met ventilatiesystemen die de lucht in de cabine gemiddeld elke 2-3 minuten verversen met 50% buitenlucht en 50% gefilterde lucht en dat deze gefilterde lucht wordt gefilterd door middel van HEPA-filters (High Efficiency Particulate Air) die >99% van de eventueel aanwezige COVID-19 deeltjes verwijderen.  
      • Met betrekking tot horeca (waar géén mondmaskers gedragen worden) bestaat er (vooralsnog) geen wetgeving met een vergelijkbare CO2 of ventilatie norm. Zie hier een oproep dd 22 oktober vanwege de SERV aan de regering om dit aan te pakken. 
      • Van de de regering De Croo of van de EC is er geen nieuws. Waarom lanceert men geen initiatief om op nationale/ Europese schaal de P/Q oplossingen te identificeren (door testing en expert advies) om zo o.a. de horeca te ondersteunen in het veilig openen van binnenruimtes ???  
      • Nu lijkt dit opgenomen te worden in de voorwaarden voor opening van binnenruimtes van horeca, fitness, etc. De  max CO2 zou 900 ppm zijn.
    • Bijkomende info over deze issue:
  • Massaal testen
  • Import van besmettingen en quarantaine 
    • De start van de eerste golf gebeurde na de terugkeer van vakantiegangers uit Oostenrijk; de start van de tweede golf na de terugkeer van vakantiegangers uit Spanje en om een derde golf te vermijden dient reizen naar rode zones dan ook maximaal vermeden te worden.
    • In België is weinig controle op, noch beboeting van non-compliance met de uitgevaardigde maatregelen. Dit terwijl
      • Men in een aantal landen reeds sinds maart 2020 electronische polsbandjes gebruikt om te controleren en daadwerkelijk te beboeten bij non-compliance en
      • Bijvoorbeeld Britten die vanaf 28 september de verplichte zelfisolatie niet naleven beboet worden met 1.000 pond tot 10.000 pond bij herhaaldelijke inbreuken. 
    • Naar aanleiding van de ontdekking van de Braziliaanse mutatie in België stelt Marc Van Ranst op 18 februari dat
      • Hotelquarantaine aangewezen is
      • "We hebben strenge maatregelen, maar de gaten zijn nog steeds groot.”
    • Midden april communiceert de regering dat de regering beslist heeft om testing en quarantaine te handhaven ...  Midden mei is het echter duidelijk dat handhaving van deze maatregelen nog steeds zo lek is als een zeef.  Begin juni communiceert Vanden Broucke dat de controles sluitend zouden zijn. 
  • Contact tracing én Brononderzoek:  
    • Een invloedrijk artikel in The Atlantic benadrukt het belang van contact tracing maar meer nog van brononderzoek. Het citeert meerdere studies dat 10% tot 20% van de geinfecteerden misschien wel verantwoordelijk zijn voor 80 procent van de besmettingen, hetgeen aantoont dat het veel lonender kan zijn om achterwaarts te zoeken van waar de besmetting komt dan via contactopsporingen ‘voorwaarts’ te onderzoeken. Uiteraard doe je best beiden.
    • België beloofde om het bron- en contactonderzoek tegen 11 mei (2020 ...) op orde te hebben: een project van > 100 mio € voor de mutualiteiten Maar
      • Midden november werkt de contact tracing nog steeds niet effectief en brononderzoek is géén prioriteit
      • Op vandaag loopt het beter, maar nog steeds niet voldoende volledig
    • De uiteindelijke lancering van de Coronalert App op 30 september 2020 kende een extreem chaotisch traject. Ook de implementatie tot op vandaag is een volledige mislukking. 
  • Kinderen:
    • Algemeen werd aangenomen dat kinderen een minimale rol spelen bij de overdracht van COVID-19. 
    • Echter, onderzoek toont aan dat er geen reden is om aan te nemen dat kinderen het virus minder snel overdragen dan volwassenen. Dit werd op 21 oktober ook door Steven Van Gucht bevestigd: "De motor van deze epidemie, of van deze golf, zijn ze niet. Dat weten we zeker. Maar dat ze een besmettingsbron vormen, dat staat vast. Er zijn al verschillende studies die aantonen dat kinderen minstens even besmettelijk zijn als volwassenen. Omdat besmette kinderen vaak lichte of helemaal geen symptomen vertonen, hebben we niet door dat ze besmettelijk zijn en zijn we ook niet waakzamer."  
  • Extra maatregelen voor mensen die een ernstig risico lopen bij besmetting (o.a. zorgverstrekkers, dienstverlenende beroepen maar ook ouderen en personen met gezondheids-issues).
  • Goed doordachte draaiboeken (incl het wetgevend kader) zodat, bij een lokale uitbraak (in België maar ook op plaatsen waar reizigers verblijven die naar België zullen reizen of terugkeren), het virus asap kan geïsoleerd worden. Duitsland had deze goed doordachte draaiboeken bijvoorbeeld reeds einde februari (toen de après-skiers terugkwamen uit Oostenrijk) in voege, terwijl België toen (en in feite 9 maanden later nog steeds) uitblonk door een ongelooflijk gebrek aan sense of urgency.  
  • En last but not least, het aankunnen van de eventuele toekomstige pieken door:
    • Voldoende capaciteit (voldoende bedden én voldoende personeel) in ziekenhuizen en gezondheidszorg en
    • Voldoende therapeutische middelen  

2.  BEKOMMERNISSEN over de aanpak in België én Europa

2.1.   DE BELGISCHE REGERING

  • De federale regering droeg (en draagt nog steeds) een zeer zware verantwoordelijkheid. Maar, naast die zware verantwoordelijkheid, kreeg (krijgt) zij ook een enorme opportuniteit om te scoren.
  • De regering WILMÈS (met o.a. De Croo als vice premier):
    • Werd op een zeer zwakke en chaotische wijze aangestuurd:
      • Typisch was het gebrek aan de noodzakelijke competenties in dit team  (zie Der Spiegel en Harvard Business School): 
        • Sence of urgency ("het is maar een griepje", "we hebben alles onder controle", etc) 
        • Methodiek om zeer rationele beslissingen te ontwikkelen 
        • Implementatie met de nodige daadkracht en vastberadenheid 
        • Én communicatie.  
      • Twee veelzeggende quotes:  "Veel piloten, maar de Belgische cockpit is leeg"  en "Politici zijn banger van kiezers dan van het virus"
      • The New York Times publiceerde een uitgebreid artikel over de desastreuze COVID-19 aanpak in België en klaagde expliciet het gebrek aan sense of urgency bij minister De Block aan.
    • Met de laatste Veiligheidsraad van de regering Wilmès (23 september 2020) wilde zij met een versoepeling van de maatregelen alsnog scoren maar de voorzitters van de Belgische spoedartsen, intensivisten en huisartsen waren vernietigend: "een snelle bijsturing moet komen, zo niet is dit méér dan schuldig verzuim."
    • De achting voor de Belgische politiek kreeg dan ook flinke klappen. Peter Vandermeersch verwoorde dit als: "Eerst was ik passioneel over Belgische politiek. Iets later was ik erg geïnteresseerd. Toen moest ik vooral lachen. Dan werd ik boos op het onvermogen. Nadien werd ik triest over het absolute onvermogen. Nu ben ik bitter."
  • De nieuwe federale regering DE CROO treedt aan op 1 oktober
    • Zij besefte dat de versoepelingen door de regering Wilmès asap dienden bijgestuurd te worden om een tweede golf te vermijden. Verstrengde maatregelen werden echter telkens te laat aangekondigd op 6, 16, 23 en 28 oktober én te vroeg (vanaf 1 decermber) versoepeld.   
    • Maar begin december stegen de besmettingen terug richting een mogelijke derde golf
      • Dan volgt
        • Onder druk van enerzijds experten en anderzijds lobbygroepen een cascade van onvoldoende doordachte maatregelen en te vroege versoepelingen 
        • Gekoppeld aan een ongelooflijk zwakke handhaving. Bijv de 30 december beslissing om de risico's mbt de import van besmettingen door terugkeerders uit rode zones vanaf 31 december 2020 te beperken door een verplichte quarantaine en twee testen (op dag 1 en op dag 7) zou pas gehandhaafd worden vanaf 14 april met eventuele boetes van 250 €  (in de UK staan hier sinds vorig jaar reeds boetes op van +/- 11 000 € ...).  
      • De impact van beide elementen is dat velen een sterk groeiende tegenstand ontwikkelen tegen de maatregelen  
      • Op 14 april beslist de regering, op een moment dat >940 IC bedden bezet zijn door COVID-19 patienten en dagelijks > 40 (ook jongere) patiënten sterven, een ganse resem versoepelingen (met vanaf 8 mei de opening van de horeca terassen en vanaf 9 juni de opening van horeca binnenruimtes). De meeste experts stellen echter dat deze versoepelingen TE VEEL, TE SNEL en TE VROEG beslist werden. Ook is de handhaving ondermaats hetgeen de boodschap geeft dat non-compliance met de regelgeving geen probleem is. 
      • De Croo lijkt niet enkel de dwijl van de grotere partijen te zijn maar ook de dwijl van lobbyisten.  Vanaf 9 juni worden dan ook zéér veel versoepelingen van toepassing.  
    • Bijkomend verloopt de vaccinatie extréém traag, zeker in vergelijking met landen zoals UK, US en Israel:
      • België is afhankelijk van de trage en late bestellingen door de EC (zie hierboven). Maar bijkomend
        • Ontdekte De Standaard op 25 februari: "Denemarken heeft meer dan dubbel zoveel vaccins besteld als België. Het land raapte, net als Nederland en Duitsland, de volumes op die andere landen niet moesten hebben. België deed dat nooit.".
        • De Croo en Vandenbroucke vonden het blijkbaar "niet verstandig" om deze beslissing toe te lichten ... Maar, bijkomend lag de vaccinatiegraad in België in Q1 2021 lager dan gemiddeld in de EU en veel lager dan bijvoorbeeld in Denemerken. 
      • Vanaf midden april komt de vaccinatie echter beter op gang én,  midden juni heeft België (vooral Vlaanderen) zelfs de hoogste vaccinatiegraad van de EU. 
    • Een tussentijdse conclusie:
      • De communicatie is wel beter dan de barslechte communicatie door Wilmès, maar wordt nog steeds in belangrijke mate uit handen gegeven aan de experten die op een overdonderende (maar erg eenzijdige, virologische) wijze in de media aanwezig zijn. 
      • De regering De Croo scoort echter met een duidelijk "onvoldoende" op vlak van o.a.
        • Kordaat en krachtdadig leiderschap. De Croo is,
          • Zoals hijzelf stelde de dweil van de grotere regeringspartijen
          • Maar ook is hij de dweil van de lobbygroepen (zoals de horeca) en locale politici (zoals deze die zonder probleem de nationale beslissingen naast zich neerleggen) 
        • Uitvoering en handhaving van maatregelen.
          • In het bedrijfsleven wordt dit de "strategy to execution gap" genoemd: mooie plannen maken is eenvoudig, maar de uitvoering niet laten spaak lopen is iets moeilijker.
          • Maar uitvoering niet laten spaak lopen is wel een basiscompetentie voor een leider. 
      • Het vertrouwen in de regering De Croo (die de klemtoon wilde leggen op vertrouwen) daalt tot of onder het niveau van de regering Wilmès:
        • Regelmatig duiken aanwijzingen op dat De Croo de bevolking niet correct en objectief informeert om eigen falen te verdoezelen.  Intellectual honesty ... 
        • Dit wordt bevestigd door
          • De OESO (Trust in Government) waarin Zwitserland, Noorwegen, Finland en Nederland rond de 80% scoren en België 29%  ...
          • De peilingen die begin juni alle Vivaldi partijen verder afstraffen. 
        • De federale en Vlaamse regering trachten deze afstraffing te beperken door op ongeziene schaal "Sinterklaas" te spelen op kosten van de jongere generaties.  
      • Opvallend is het totaal gebrek aan discussie over het begrotingstekort. Dit terwijl België, na Spanje, het grootste tekort heeft in Europa ...
      • Er weerklinken dan ook alsmaar meer stemmen dat De Croo niet echt bezig is met "de crisis", maar met "De toekomstige job van De Croo"; met Charles Michel als "lichtend voorbeeld"  

2.2.  EUROPA 

Zoals hierboven op diverse plaatsen duidelijk gemaakt is de Europese Commissie "niet bepaald in command" ...:  Zoals Business AM stelt:

  • Bij elke crisis loopt Europa achter op de feiten (cfr mondmaskers,testcapaciteit, vaccins)
  • Terwijl Europa iedereen behalve zichzelf de schuld tracht te geven voor alles wat fout loopt, stapelen de problemen zich op
  • De economische achterstand en het daaraan gelinkte verlies dat we oplopen omdat wij amper vaccineren en de VS, het VK en andere wel, zal uiteindelijk resulteren in nog een bijkomende factuur.
  • En indien we er niet in slagen de bevolking snel en efficiënt te vaccineren, zal de buitenwereld de EU niet langer als een grootmacht beschouwen.

Ook Charles Michel (na zijn niet bepaald stijlvolle exit uit België om voorzitter te kunnen worden van de Europese Raad) scoort in het geheel niet.

  • De ontevredenheid over zijn werk weergalmt in de Europese bubbel en de instellingen in Brussel steeds luider: "in plaats van te doen waarvoor hij betaald wordt, is hij vooral bezig met zijn imago". 
  • Het NRC is snoeihard: "Berlijn ziet Charles Michel als een zwakkeling, die niet is opgewassen tegen zijn taak".  
  • De niet bepaald elegante reactie van Charles Michel tijdens het bezoek van Ursula von de Leyen en Charles Michel aan Erdogan (toen het duidelijk werd dat er maar 2 stoelen waren - nam hij, samen met Erdogan, plaats en lieten zij de EC voorzitter rechtstaan) lokte uiteraard snoeiharde kritiek uit op sociale media.   

2.3.  HET OVERHEIDSAPPARAAT  

Zowel het Belgische als het EG overheidsapparaat is te traag, te chaotisch, zonder eenheid van commando en onvoldoende dynamisch en efficient. En dit wordt door deze crisis op een zeer confronterende wijze geëtaleerd.  

Bloomberg formuleert dit als volgt:  " The job of government is to protect its citizens but the pandemic reveals that key institutions in Europe and the U.S. are no longer up to the job.  The public sector in the West is decades behind its private sector in terms of efficiency and dynamism." 

3.  WAT IS NODIG OM ONZE GEZONDHEIDSSYTEMEN VOLDOENDE EFFECTIEF TE MAKEN OM DE BEVOLKING ÉN DE ECONOMIE TE BESCHERMEN TEGEN DE HUIDIGE ÉN TOEKOMSTIGE PANDEMIEËN?

De COVID-19 pandemie heeft op een pijnlijke wijze (zowel qua dodentol als qua impact op de economie) blootgelegd dat de gezondheidszorgsystemen (niet enkel in België, maar wereldwijd) significante tekortkomingen vertonen in de detectie van en vooral het beslissend reageren op de vroege indicatoren van een pandemie. De wereldleiders hebben jarenlang de waarschuwingen van epidemilogen genegeerd.    

Het proactief corrigeren van deze tekortkomingen zal overheden verplichten tot aanzienlijke investeringen in gezondheidszorgsystemen:

  • Gezondheidszorg dient te evolueren
    • Van een "systeem om zieken te genezen"
    • Naar een "systeem om gezondheid en welzijn te waarborgen door proactief te werken"
  • Cruciaal is om te beseffen dat we naast gekende pandemieën zoals COVID-19, met bijna 100% zekerheid geconfronteerd zullen worden met nieuwe pandemieën die mogelijk dodelijker en/ of meer besmettelijk zullen zijn dan COVID-19 (een pandemie met een overlijdensrisico van 33% die vooral kinderen treft is bijvoorbeeld niet onmogelijk)
  • Zo'n "systeem om gezondheid en welzijn te waarborgen door proactief te werken" zou ook "pandemieën" zoals obesitas, hart- en vaatziekten en diabetes moeten omvatten. 

In deze interessante PDF schetst McKinsey de 5 stappen die nodig zijn.